sobota

Mozolne naprawianie zepsutej duszy

Mozolne naprawianie zepsutej duszy 
Cywilizacja życia i cywilizacja śmierci walczą ze sobą nieustannie, walczą o dusze ludzkie, bo o dusze tu chodzi. O DUSZĘ! Sprawa jest najpoważniejsza z poważnych, nie do śmiechu. A ja opowiadam się za jedną z tych cywilizacji i przeciwko drugiej, dlatego muszę mówić zdecydowanie, mocno, z całym zaangażowaniem. Mówię nie tylko dlatego, że staję zawsze po stronie życia, życia spełnionego, życia spełniającego się (istota osiągająca entelechię - oto cel godny człowieka, oto doświadczenie pełni, oto dotknięcie Boga), staje po tej stronie także dlatego, że cywilizację życia budują ludzie świadomi, świadomi swoich działań i wyborów, uprawiajający namysł nad sobą i światem, a ja uważam, iż świadomość swoich czynów, motywacji i refleksji jest przymiotem rzadkim i wartością nie do przecenienia, podczas gdy cywilizacja śmierci jest tworzona w większości przez nieszczęśników, którzy ("wybacz im Ojcze") nie wiedzą co czynią, którzy nie mają świadomości, że przyczyniają się do zepsucia dusz i umysłów ludzkich, do gnicia i rozkładu charakterów, którzy nie tylko nie budują własnej entelechii, ale burzą cudzą i robią to z radosnym samozadowoleniem idiotów piłujących gałąź, na której siedzą. O nieszczęśni!
Mniej patetycznie. Chodzi o to, że już życie w nieświadomości jest złem (Abelard), a czyny człowieka nieświadomego godne potępienia bardziej, niż zło czynione świadomie. Gaspar Noe nie zauważa swojej przewiny, uważa, że robi film istotny i "rodzący dobre owoce". Nie wierzę mu. Jeśli kłamie i zrobił film zamierzenie zły jestem w stanie mu wybaczyć, mogę podjąć z nim spór, przekonywać. Jeśli zrobił taki film nieświadomie, nieświadom jego rzeczywistej zawartości i przesłania, nie ma dyskusji. Spór z idiotą marnuje mój czas. Jeśli tak jest, moge tylko piętnować.

To co nieodwracalne
Sztuka jest superrealna, wykracza poza życie, układa je na nowo. Jest taka z wyboru, albo z konieczności. Być może NIE MOŻE być inna. A jednak może. I nie jest wtedy sztuką. Nie jest również życiem. Jest czymś gorszym.
Czasy takie, że realizm w przedstawianiu śmierci jest pożądany. Film w tym przedstawianiu posunął się tak daleko, że przewyższył własne dążenia, dotarł do granicy realności i poszedł dalej. Za sprawą Janusza Kamińskiego i "Szeregowca Ryana" realizm śmierci i wojny dotarł na poziom, gdzie przekracza realność. Przetworzone obrazy wojny wydają się realne i wzbudzają prawdziwe, głębokie emocje, odczucia empatyczne. Kamiński chciał pokazać wojnę oczami jej uczestnika, tak jak została zobaczona. I wydaje się, że pokazał, że tak może wyglądać prawdziwa wojna. A jednak mam podejrzenie, że jest to kreacja nieoddająca rzeczywistości. Nie jestem pewien, czy emocje, które jej towarzyszą, powstają za sprawą realizmu, czy zawartości estetycznej tych obrazów. Bo nie można zaprzeczyć, że, pomijając złudzenie realizmu, mają one niebanalną wartość estetyczną. Nikt tak do tej pory nie filmował. Za "Szeregowcem Ryanem" poszli inni. "Kompania Braci". "Helikopter w ogniu". Powstała nowa estetyka. Estetyka wojny i śmierci. Wojna zapewne nie jest estetyczna, choć na pewno jest emocjonująca, wywołuje graniczne emocje. Kamiński osiągnął efekt nadzwyczajnych emocji (to jedno z moich największych filmowych emocji) obrazując wojnę w sposób superrealny.
"Szeregowiec Ryan" jest przypadkiem specjalnym. Chcąc oddać grozę wojenną dotarł do granicy realizmu i ją przekroczył. Być może celowo. Być może dlatego, że prawdziwa, realna śmierć jest zbyt nieznośna i nie powinna byc obrazowana. W imię szacunku dla człowieka i dla śmierci samej. Próbując oglądać "Nieodwracalne" można się w upewnić w takim podejrzeniu. W tym przypadku realizm dotarł do swojego sedna i tam się zatrzymał. I okazało się, że nic nie zostało odsłonięte, żadna nowa prawda, żaden mit, żadna rzeczywistość. Na widok dokumentalnej i nadmiernie brutalnej śmierci zrodziły się dwie emocje, niesmak i oburzenie. Uprawianie dokumentu wymaga od filmowca niebywałego wyczucia granic tego co jeszcze pokazywać należy, a czego już nie wolno. Nie wszystko wymaga wystawiania na widok publiczny, nie każdy zakątek rzeczywistości trzeba pokazać w imię wolności przekazu, w imieniu czego i kogokolwiek. Gaspar Noe na pewno nie jest dokumentalistą.
Noe zrobił film, który ma przełamać kolejne tabu, bo tematy tabu nam niepotrzebne, ma pokazać coś co niepokazywalne, bo nieznośne emocjonalnie, a nieznośne, bo pokazane z dokumentalną wyrazistością. To nieprawda, że człowiek jest na tyle silny, aby przełamywać wszystkie tematy tabu. Owszem wszystkie można przełamać, ale czy da się z tym żyć? Żyć i nie zwariować. Ludzka psychika jest chwiejna i delikatna, a jej równowagę łatwo zburzyć. To nieprawda, że człowiek nie potrzebuje tematów tabu. Potrzebuje ich jak powietrza, żeby nie zwariować, żeby to co zakryte pozostało zakryte, żeby nieświadome pozostało nieuświadomione. Śmierć jest tabu i niech tak zostanie. Śmierć jest sprawą najintymniejszą, najbardziej osobistą. Pokazywanie jej w sposób paradokumentalny, pozbawiony jakiejkolwiek umowności wymaga naprawdę mocnego uzasadnienia. Tu nie ma takiego uzasadnienia. Tu obraz śmierci jest efektem, absolutnym brakiem szacunku dla istoty ludzkiej. Człowiek to może nie brzmi zbyt dumnie, ale nie brzwi tak i bez tego filmu.
Powstał film, który nie powinien był powstać, gdyż nie ma żadnego powodu dla jego istnienia. Powstał film, który nie powinien był powstać, bo może psuć ludzkie dusze bardziej niż setka trupów w superprodukcjach z bohaterem kina akcji. Bo to nieludzki film, film o nieludziach. Ideologia tego filmu jest zbyt wątła, by usprawiedliwiała świat zobrazowany. Takie obrazy byłyby możliwe do pokazania, gdyby przekraczały realizm, były superrealne lub, być może, gdyby opisywały zdarzenia prawdziwe, takie które zdarzyły się naprawdę (by pozostać w kręgu bieżących zainteresowań: takie fakty się zdarzały w historii ludzkiej, choćby na "nieludzkiej ziemi" rosyjskiej). Być może wtedy mógłbym na nie przystać. Tu natomiast stają się chwytem, który służy niczemu, który jest nikczemny. Widziałem już taki film. Nazywał się "Człowiek pogryzł psa". Równie bez powodu i chyba równie nikczemny.
Zastanawiam się co taki obraz robi z niedojrzałą, młodą psychiką (bo wiem, że mimo cezury 21 lat obejrzą go i 16-latkowie). Jakie spustoszenie w niej uczyni? Jaki komunikat przekaże? Nie potrafię sie nawet domyślić, ale też nie potrafię sobie wyobrazić by był to komunikat pozytywny.
Noe udaje, że ma misję, że ten film ma jakiś wymiar społeczny, że przed czymś ostrzega, że pokazuje jakąś prawdę o współczesnym świecie. Udaje jeszcze klika innych rzeczy, np. że od strony formalnej jest wyrafinowany, oryginalny (te kilka długich ujęć, ta szalejąca kamera). Ktoś mógłby się nawet pokusić o porówananie formy tego filmu do "Urodzonych morderców" Olivera Stone'a. Nie wybaczyłbym tego temu komuś. Gaspar Noe udaje. To blagier i nikczemnik, który uważa, że może pokazać wszystko, schować się za fasadą misji i udawać, że nic się nie stało. Otóż stało się. Może nie po raz pierwszy. Niestety nie ostatni. Ale stało się coś bardzo niedobrego. Złe chowa się za fasadą dobrego i udaje głupka. ("Co uczynisz jednemu z braci najmniejszych...") Czuję się tak, jakby ktoś mnie skrzywdził. To niezmyślone, wyraziste i bolesne. Więc jeśli choćby miał ten film skrzywdzić tylko mnie, nie powinien był powstać.

...i to co piękne
Na szczęście z poprzednim zbiega się nowy ALMODOVAR. I staje na przeciwym biegunie, po stronie życia. I uzdrawia.
Rzeczywistość fizyczna jest szlachetna, solidna, zadbana. Ludzie wypielęgnowani, o ładnych cerach, w porządnych ubraniach i bezpiecznych samochodach. Nie ma bylejakości. Duże zbliżenia, którymi Almodovar szafuje tylko upewniają, że to nie fasada piękna, ale że sama materia i konstrukcja rzeczy jest godna zaufania, solidny świat jest taki od podstaw. "Porozmawiaj z nią" pełne jest ciężkich, mocnych, porządnych drzwi frontowych. Piękne bramy. Piękne domy. Hiszpania jawi się tutaj jako kraj dostatni i stateczny, choć że to Hiszpania nie ma chyba znaczenia. Porządna rzeczywistość. Porządna do tego stopnia, że widok przekrzywionego słupka ulicznego wywołuje dysonans. Sceneria nienachalnie pozytywna. Ta sceneria nie stara się wywołać żywych emocji, bo jest przecież tylko tłem, sceną (dramatu życia). Nie jest odrażająco brzydka, ani nadmiernie piękna. Tworzy neutralny plan dla zdarzeń.
W takim krajobrazie, w takich wnętrzach biegnie ludzkie życie, pokomplikowane, niełatwe, zaskakujące. Wydaje się, że rządzone przypadkiem, ale gdy na nie długo patrzeć, widzi się jakąś nić, jakąś nieusuwalną i niezmienialną drogę losu. Pielęgniarz poznaje tancerkę pchnięty do działania przypadkowym upuszczeniem portfela, ale później nie czeka na zdarzenia losu, lecz zaczyna kreować znajomość. To że w te starania wdaje się jednak los, a także przyzwolenie pielęgniarza, pogodzenie się z biegiem życia (i śmierci) pokazuje, że jest tu determinizm, przeciwko któremu nikt się nie buntuje. Ludzkie życie nieproste, układające się w przedziwne wzory. Jest tu dramat, jest śmierć, są ludzkie tragedie, ale na nich się nie kończy, one nie są punktem dojścia, jak w filmie Noe. U Almodovara za dramatem następuje szereg zdarzeń i emocji, które spowodowane owym dramatem, przekraczają go, wyciągają z niego wnioski. Bo przecież życie toczy się dalej, a życie, chociaż o śmierć się ociera, jest od niej jak najdalsze. Śmierć przyjaciela sprawia, że pisarz zaczyna na nowo postrzegać świat, roztrzęsiony, załamany CHCE ŹYĆ.
I ten świat żyje, tętni życiem, pulsuje, wibruje, jak przepiękna (jak to u Almodovara) muzyka, która płynie z ekranu, mieni się jak kolorowy strój matador(ki) (stary Hemingway przewraca się w grobie). Wszystko tu jest zmyślone i wykreowane. Wszystko tu jest prawdziwe, poruszające, smutne i podnoszące na duchu. Bo Almodovar uprawia sztukę, która dekonstruuje życie i układa je na nowo. Świat jest podły i piękny, dramatyczny i ekstatyczny, przynosi cierpienie i ukojenie. Almodovar pokazuje doświadczenie pełni, całości, spełnienia. Pokazuje człowieka NAPRAWDĘ żyjącego, człowieka osiągającego swoją entelechię na drodze życia, jakiekolwiek by ono było. Nie ma znaczenia jakie jest. Każdy ma własną drogę do przejścia.
Źródłem pocieszenia jest tu być może także pewność, że emocje, które widać są prawdziwe, choć bolesne, ale bardzo ludzkie, szczere, prawdopodobne. To emocje LUDZKIE, z których trzeba czerpać, dzięki którym można żyć. Almodovar robi kino, które jak mało które przepełnione jest humanizmem i podziwem dla człowieka. Godne podziwu w tych czasach. Podziwiam...
I jeszcze ta przepiękna pieśń "PALOMA". Już choćby dla niej warto obcować z "Porozmawiaj z nią".

poniedziałek

Złudy

Wiele złudzeń mami nas w życiu, wiele prawd jest zakłamanych. Z wiekiem odkrywa się część z tych zasłon. Nie wiem czy to odkrycia uniwersalne, może tylko moje. Nieskromnie wolę myśleć, że jednak wspólne.
Weźmy starość. Czy jest okraszona mądrością, spokojem, dystansem? Tak mi się zdawało, gdy byłem młodszy. Taką opowieść snuje przekaz naszej kultury. Gdy się jednak stykasz ze starością bezpośrednio, okazuje się, że jest zgoła inaczej. Starość to lęk, zagubienie, samotność. To nieporadność, trochę wstydu, tęsknota. Opowieść o starości to tylko piękne zmyślenie. Nie istnieje naprawdę.

Albo dom rodzinny. Taki wielopokoleniowy. Taki sam dziś, jak był w czasach dziadków i będzie w czasach wnuków. Piękny widok, czy raczej powidok. Bo taki dom nie istnieje. Może istniał kiedyś, gdy czas nie biegł tak szybko, gdy tylko szedł, przechadzał się. Teraz go nie ma i być nie może. Dzieci zanim jeszcze dorosną, już chcą się z domu wyprowadzać, żyć samodzielnie i samoistnie. W domu rodzinnym zostają rodzice. Potem ojciec umiera, zostaje matka, sama. A potem matka znika, dom się rozpada, pozostaję wspomienia, jakieś zdjęcia.
Tak było z domem mojej mamy na Kowalkowie, wiejskim, drewnianym. Dziś nie ma po nim śladu, zniknął, zapadł się pod ziemię. W jego miejscu rośnie sobie spokojnie, powoli i dostojnie trawa, co roku inna i ta sama zarazem.
Taki sam los czeka dom na Tadeuszowskiej, już niedługo. Jeszcze stoi w swoim ogólnym zarysie, choć nie ma w nim nic z dawnych czasów. Ale nie postoi już długo.
Teraz sytuacja się powtarza, dom na Osiedlowej. Dom umowny, tylko metaforyczny przecież, bo to mieszkanie, w bloku, on też zniknie razem z mamą.
Zawsze są tylko wspomienia. I marzenia. Wspomnienia jednego pokolenia, pokolenia dzieci. Byłem dzieckiem w tym domu. Dla mnie to ważne i wyraźne. Dom na Tadeuszowskiej, dom na Kowalkowie. To mój czas, czas dziecka, tamte miejsca, rzeczy, ludzie. Ale dla pokolenia naszych dzieci, to już sprawy nieznane, to już inny świat. Pomimo opowieści nie mają z nim emocjonalnego związku. Jakby go wcale nie było.
Tak więc obiektywnie to ułuda, która nie istnieje poza moim umysłem. Mogę to jeszcze najwyzej opisać i wtedy, być może, ktoś się przejmie czytając, może coś przetrwa w literach.
Gdybym jeszcze chciał to opisać. Kusi mnie czasem i myślę, że powinieniem. Głównie dla siebie. Żeby zagłuszyć ten żal, że gdy ja zapomnę, zapomną wszyscy i ten świat zniknie. Umierają kolejni ludzie, którzy go tworzyli i pamiętali. Umarł ojciec. Umierają ciotki i wujkowie. Czuję się trochę odpowiedzialny za opisanie tamtego świata. Bo jak nie ja, to kto. Może to komuś po coś będzie potrzebne - to taka moja prywatna złuda.


sobota

Twoje miejsce na ziemi

I w końcu czy naprawdę muszę wiedzieć skąd jestem, a dokładniej dokąd należę?
A jeśli nigdzie? Jeśli marzenie o własnym miejscu na ziemi to mrzonka? Jeśli nie ma tego miejsca? Nie to, że go nie znajdziesz, tylko tamto, że go w ogóle nie ma. Co wtedy?
Przyszła mi do głowy przerażająca myśl, że ja jestem "spomiędzy", że moje miejsce to jest to "między miejscami" (jak ktoś niezbyt ładnie przełożył tytuł filmu Sofii Coppoli). Pomiędzy jednym miejscem na ziemi a drugim - przestrzeń przeżycia, a nie zamieszkania. No bo w końcu, na pewno nie Wrocław, ale też nie Radom, mimo wielu tęsknot. Nie Warszawa, której tak naprawdę nie znam, ani rozległe pejzaże kazachskie, bo to już absolutnie sfera mitu. Więc gdzie? Gdzieś? Pomiędzy?
Wilk pisał, że domem gęsi jest niebo, nie kraj gdzie zimują, ani ten gdzie spędzają lato, ale właśnie niebo. Wtedy się z tego śmiałem. Może Wilk ma rację?

niedziela

Sacrum od Profanum

Tylko jeszcze tu widać radykalne oddzielenie sfer, dwa światy, inny czas i inną przestrzeń. Sacrum i profanum...
Gotyckie świątynie pozwalają poczuć to oddzielenie. Zatopione w centrum miasta, oddzielają się od niego murem. Wchodzisz i przekraczasz granice zmysłów. Tu inna jest przestrzeń, inny dźwięk, inny zapach; ludzie zachowują się inaczej, a czas nie ma znaczenia. Ze zgiełkliwej, pospiesznej ulicy, przystajesz. Tam widzisz Świat. Tu patrzysz na siebie.
Inaczej niż we współczesnych świątyniach, tu wszystko jest inne - wielkość tej zamkniętej przestrzeni, materiał z której ją zbudowano, dekoracja. Nowoczesne świątynie podążają jednak za plastikowym, tymczasowym światem. Są bardziej cywilizowane, bliższe codzienności. Tu w gotyku stajesz wobec inności.
Kiedyś to oddzielenie było bardziej jeszcze radykalne. Wielkość przestrzeni świątyni była czymś wyjątkowym. Wyobrażam sobie maluczkiego, który ze swojego maleńkiego pokoiku wkraczał w ogrom. Dziś sama przestrzeń nie budzi już takich emocji - wiele jest ogromnych przestrzeni świeckich. Ale oddzielenie jest może bardziej jeszcze radykalne przez to, że świat stał się szybszy i znacznie bardziej hałaśliwy. Sacrum staje nie ponad profanum, jak niegdyś, ale w opozycji do niego.

poniedziałek

Kundera

[...] Żyć nie jest szczęściem. Żyć: nieść przez świat swoje bolesne ja. Ale być, być jest szczęściem. Być: przemienić się w nieckę, w kamienne naczynie, w które wszechświat spływa jak ciepły deszcz.
Nieśmiertelność, Kundera.

piątek

Chwile pozostałe

Jeszcze tylko ulotne chwile codzienności dostarczają mi przypadkowych i przelotnych (jakżeby inaczej) wzruszeń. Smak pierwszej truskawki na wiosnę, wieczorna, letnia herbata z miętą, porywisty wiatr na rzeką zrywający płaszcz z karku, ładna dziewczyna na ulicy, itd. Tylko w takie niedoścignione momenty jeszcze wierzę. A cała reszta - kultura i nauka - to znaczy piękne, elektroniczne gadżety, mądre książki, suity wiolonczelowe, filmy z fabułą i oparte na życiu i cała reszta - wszystko to znaczy już niewiele, tyle co nic.

Czy to kwestia wieku, może doświadczenia i zniechęcenia? Nie wiem. Może (pod)świadomość, że tych chwil coraz mniej, albo że tylko one, doznania zmysłowe są prawdziwe (metafizyczne zmysły) i dane bez zastrzeżeń wieku, wykształcenia, wrażliwości dla każdego - to raczej jednak bez znaczenia.

Inny ja

Autobus dziś mym chlebem powszednim, poniedziałek. Jadę tłoczno, z tyłu. Wracam późno. Praca przez cały dzień, teraz wracam. W środku wilgotno i lepko. Tłok. Na zewnątrz rześki mrozek. Zostaje patrzeć przez okno, na tę rześkość.
Mija nas lewym pasek Megane kombi. Szare, jak moje. Patrzę. Moje. Jakieś takie. Ale jak moje? Przecież ja tu. Patrzę. Szare, brudne. Moje też przecież brudne. Numery zamazane, nie da się przeczytać. Moje?
Zaraz skrzyżowanie i stajemy obok. Ja tu, w autobusie. Obok ja? W kombi? Niewyraźny zarys sylwetki. Profil. Znajomy. O ile własny profil może być znajomy. Ciemny płaszcz, lekki zarost, pozycja za kierownicą. Ja. Jak  nic. Pochylam się do szyby, przecieram ręką z lekkim obrzydzeniem, bo autobusy jak dawniej, chociaż nowe. Niedomyte. Dociskam twarz do szyby. Kombi tuż, tuż. Jakby ja. Jakby na pewno. Ale niemożliwe. Ja tu. Ja nie tam. Logika to mówi. Zmysły mówią co innego. No przecież widzę. Ja tam.
Może kto ma lusterko. Spytam. Zobaczę czy na pewno ja tu...

poniedziałek

Grzmi, burzy, dźwięki deszczu

W parapet. Najpierw słabo, potem mocno. Puka w blachę, puk, puk. Otwieram, żeby wpuścić. Świeży podmuch targa firanką. Owiewa łagodnie i trzeźwo. Pójdę się napić. Nalewam sobie wody. Za oknem deszcz na całego. Od stóp do głów przebiega dreszcz. Deszcz jeszcze bardziej. Od grzmotu jeszcze większy dreszcz. Składam rękę, puk, puk. Pukam w parapet z deszczem. Słabo, potem słabiej.

Burza odchodzi.

środa

Papież umiera

Dusza Świata się poruszyła. Na chwilę. Ledwo co. Ale od dawna zastygła w bezruchu, teraz jednak się poruszyła. Ludzie poczuli się we wspólnocie i zobaczyli, ze to wszystko czego im trzeba. Reszta jest nieważna. Tylko to. Nie wygoda i łatwe życie, ale każdy wysiłek jeśli prowadzi do poruszenia wspólnej duszy.

Targają mną emocje. Teraz juz mniejsze niż w niedzielę, poniedziałek, choć właściwie kulminacja dopiero przed nami. Przeżyłem uniesienie. Niestety nie jako uczestnik, bo byłem daleko, ale jako widz. A to mało. Trzeba być uczestnikiem. Nawet jeśli się nie ma przekonania. Nawet jeśli nie bardzo wiadomo, po co to wszystko. Uczestnictwo i wysiłek jaki się w nie wkłada, zawsze przynosi owoce, satysfakcję. Teraz jestem mniej rozemocjonowany. Teraz juz myślę. Ale myśl mnie zabija. Zaczynam widzieć przyszłość i wiem, ze te uniesienia zaraz się skończą, ludzie pojada do domu i będzie tak samo. Nie powinienem tak myśleć, bo to bez znaczenia. Powinienem czerpać z tej chwili, tak rzadkiej, z tej wspólnoty, tak tymczasowej i nie zastanawiać się nad tym co będzie, ale uczestniczyć w tym co jest. To przyszły najsilniejsze i najbardziej szlachetne emocje w ludzkim życiu, poczucie wspólnoty, współczucia, empatii. Tak ich mało.

Jestem zdziwiony reakcja Świata. Zaskoczony tym jak to teraz wygląda codzienność. Telewizja bez reklam, mocny pozytywny przekaz, ludzie blisko siebie. Choć właściwie nie powinienem się dziwić. To takie ludzkie. Takie proste. Jechałem w poniedziałek samochodem, wracałem z Radomia, słuchałem radia. Wzruszałem się okropnie tymi wszystkimi historiami. I wzrastał we mnie szacunek dla Tego starego człowieka, który daje świadectwo. Wielki szacunek. Nie bardzo byłem przekonany do tego cierpienia na pokaz, gdy nie mógł się poruszać, gdy nie mógł mówić, nie byłem, nie do końca, a teraz widzę, że układa się to we wspaniałą całość. Zobaczyłem to, gdy już umarł, po wszystkich tych medycznych, naturalistycznych doniesieniach, że niewydolność, że zawal, że kłopoty z oddychaniem, że śmierć. Myślałem, że to już koniec, że ta piękna lekcja życia i umierania jest skończona. Aż nagle zobaczyłem go leżącego na katafalku w sali. Przeraziłem się jaki jest zmieniony i przekonałem, że to nie koniec, że katecheza trwa, że on ciągle pokazuje najprostsze i najważniejsze prawdy. Przerażające i wspaniale. Wzbudzające we mnie najwyższy respekt. Być może to tylko na chwile codzienność się zmieniła, zaraz wszystko będzie jak dawniej. Ale wiem, ze takie emocje nie zostają bez śladu. Coś zostanie. Cokolwiek się zmieni. Jakaś rysa powstała. A dusza zawsze pamięta.

A jednak jestem teraz zdystansowany. Za dużo tych emocji. Za łatwe one. Z sympatii i szacunku do człowieka, a nie do idei. Mam mieszane uczucia. Nie wiem czy słuszna ta nieufność. No cóż. Przeczekam. Poszukam po swojemu. Wkrótce jedziemy do benedyktynów tynieckich, na trzy dni medytacji chrześcijańskich. Może tam cos zostanie znalezione. Szukam stale.

A jednak było intensywnie i emocjonalnie. Wzruszająco. A jednak powstaje zaczątek wspólnoty. I choć ta wspólnota nigdy nie może powstać do końca, to pozostaje wspomnienie tego początku, przeczucie, że coś tam jest, to co łączy ludzi i daje im siły ponad ludzkie siły. Jak już się wydarzy, jak się to poczuje to dla tego wspomnienia warto próbować ciągle od nowa. Owo wspomnienie daje nadzieję, że można dojść tam, gdzie życie jest piękne i proste, szczęśliwe i pogodne. Na tym polega być może wszelka religijność, odczucie Boga, bycie we wspólnocie. "Bo gdzie dwóch zbierze się w imię moje i ja będę pośród nich".

Ostatnie dni daja nadzieję wielu. Stąd tłumnie się zbierają w jednym wysiłku i skupieniu. Trudno to wysłowić, więc padają jakieś komunały o tym jaki papież był wielki, wspaniały, ile dla nas zrobił i robi. Ale ludzie zbierają się nie dla niego, ale dla siebie. Sobie chcemy pomóc, sobie zapewnić spokój, bo to my cierpimy. A wspólnota daje nam siły ponadludzkie, ponadindywidualne. To egoistyczne zapewne, ale ostatecznie wszystko to robimy dla siebie, nawet jeśli na pozór wydaje się, że dla innych. Modlitwa za papieża jest modlitwą za siebie, bo nam daje spokój i ukojenie, bo o nasza dusze chodzi w końcu, bo siebie chcemy zbawić, o swoje szczęście i spokój zabiegać.

Szukam klucza do tego wszystkiego, ale zaczynam podejrzewać, że żadnego nie ma. I nie ma ukojenia tego bólu, o którym wiesz, który jest z tobą. Jest tylko wieczne staranie i dążenie. I wieczna niepewność, czy aby dostatecznie dużo się zrobiło, czy nie można więcej z siebie dać, żeby dalej zajść. Słowem jak w życiu. Jak w każdym elemencie życia ludzkiego. Czemu zresztą z bogiem miałoby by być inaczej. Może tylko motywacja bywa tu większa, bo i stawka jest ostateczna.

czwartek

Dziury w asfalcie

- I powiedz mi jedną rzecz.
- Hmm.
- Jak to jest możliwe, że są dziury w jezdni, a nie ma ani kawałka asfaltu.
- Co?
- No tak. Jadę dzisiaj samochodem - ten znajomy mnie podwoził. Widzę, dziura na drodze. Mówię mu, żeby uważał. No i w porządku. Kawał asfaltu wywalony z ulicy, taki dobre z pół na pół metra. Spod spodu wystaje stara kostka. Odlepiło się gówno, czy co. Słabe lepiszcze - nie wiem. Ale gdzie jest ten kawał asfaltu, gdzie się podział.
- No i gdzie?
- No właśnie nie wiadomo. Dziwne, nie. Skoro się oberwało, no ok. Skandal, itd., ale ok. Stało się. Spieprzona robota. Ale gdzie on jest?
- No gdzie?
- No właśnie nie ma. Nic. Nie ma całego fragmentu. Nie ma nawet mniejszych kawałków. Nic literalnie. Nic, a nic. Na drodze, koło drogi. Dziwne, nie. No przecież nie wyparował ten beton, ten asfalt. Nie rozpłynął się. Raczej nikt nie pozbierał, do domu nie zabrał, nie. No to co się z nim stało? Co?
- ...
- I nikt nie wie, rozumiesz. Kogo pytam, to nikt nie wie. Nikogo to nawet nie dziwi.
- A Ciebie dziwi.
- A mnie dziwi. Ale też nie wiem gdzie.

Odchodzę. Idę szukać tych dziur i tego dziwnego braku na ulicach miasta, którego nikt nie potrafi objaśnić. Takie to dziwne miasto. Ja przynajmniej próbuję opisać.

niedziela

Co 15 lat umieram...

I znowu żyję innym życiem. Kolejny raz. Który to już? Piąty?

--------------------------------------------------------
Piąty
Jest dom. Może niewymarzony. Ale jest. Wygodny i ciepły. Jakiś ostatnio bliższy. Jest Ania. Też ciepła, choć czasem cierpka. Jest Pan Bojek - Jan, czyli mnóstwo radości, czułego dotyku, rozanielenia. Jesteśmy tylko we trójkę i znowu czegoś brak - towarzystwa przyjaciół, rozmowy, sporu. Ale brak jest nieodłączną cechą mojego życia, każdego z moich żyć. Na imię mu Nienasycenie. Jednak i to życie, jak każde poprzednie,  a może nawet bardziej, będę wspominał z rozrzewnieniem, jestem tego pewien. Teraz tego nie wiem jeszcze dostatecznie jasno, wiem to nie dość wyraźnie. Kiedyś, niedługo, będzie inaczej. Niedługo będę tego pewien...

A kończy się zawsze niezauważalnie i niewyraźnie. Poprzednie życie znika i w końcu widać, że to co minęło już nie ma żadnego związku przyczynowego z teraźniejszością, a ty stałeś się kim innym i wszystko co cię z tamtym sobą/tobą  łączy, to wspomnienia, coraz mniej i mniej wyraźne. Teraz już nie wiem kiedy to piąte życie się zaczęło, nie potrafię wskazać żadnego wyraźnego punktu początku, tak jak nie potrafiłem w żadnym poprzednim. W życiu zresztą wszystko jest niewyraźne. Ktoś tam dziś mówił w telewizji, że człowiek przeżywa dwa życia - to młodzieńcze i to dorosłe i czymś tam się od siebie różnią. To nieprawda, bo ja przeżywam już co najmniej piąte życie i nie ma to żadnego związku z wiekiem, raczej z czasem i sekwencją zdarzeń.

--------------------------------------------------------
Dzisiaj Rafał* to już przeszłość...
Sam się dziwię, że to w końcu napisałem. Ale to prawda i po co się jeszcze oszukiwać w sferze werbalnej, skoro uczucia już od jakiegoś czasu wiedzą swoje. To już ma dla mnie znaczenie wyłącznie sentymentalne, bo wydarzyło się w innym życiu. W tamtym życiu byłem piękny i młody, byłem na studiach, byłem rozszarpywany emocjami, a czasem nadziejami. Wiele się działo i jeszcze więcej się nie zdarzyło, czego potem, po czasie oczywiście, żałowałem. Wtedy miałem przyjaciół i mimo wszystko, mimo, że wówczas sądziłem, iż jesteśmy zbyt nijacy i letni, że to wszystko za krótko, za słabo, za mało intensywnie, jednak, mimo to było we mnie mnóstwo zapału, żarliwości, przesadnych emocji. Żyło się. Tamten świat przeminął. Umarłem. Przekonały mnie o tym ostatecznie "9 uroczystości Rafałowe". Na mszy zamówionej u dominikanów byłem sam i było mi trochę smutno, choć to rozumiem i właściwie wiedziałem o tym wcześniej, niż ktokolwiek zechciał przyznać, że tak właśnie będzie. Czas płynie i rozmywa przeszłość. Nie mam do nikogo o to żalu. Każdy najwyraźniej, tak jak ja, żyje już innym życiem, a tamta historia to opowieść z zaświatów. Mój smutek tego wieczora wypływał raczej z nieuchronności życiowych kolei, niż z pretensji. Powiedziałem sobie głośno, że i ja umarłem. Wszyscyśmy pomarli. I żyjemy już inni.

-------------------------------------------------------
Początek - Glinice, Radom

Taksówka toczy się powoli Tadeuszowską, Kościelną, Odrodzenia. Sine, późnozimowe ulice i przedpołudnie. Trochę śniegu. Przecieram dłonią zaparowaną szybę, żeby dostrzec więcej. Znam te miejsca i nie znam zarazem. Zmieniło się. Trochę nowych domów, jakieś dobudówki poprzyklejane do starych - typowa zabudowa ubogich podmiejskich ulic wszędzie w Polsce na ścianie wschodniej i tu w Radomiu też. Ale to nie przez to, że się pozmieniało, nie poznaję tych miejsc. To nie przez to. Wiem, że tu byłem. Nie pamiętam kiedy. Już bardziej co, wtedy tu robiłem, ale też niewyraźnie. Wszystko jest trochę obce, a trochę też znane. Odpychające i pociągające. Jakby ze snu. Przypominają się jakieś detale i nie wiem czy się na pewno przypominają, czy się śniły. Mógłbym powiedzieć, że tu żyłem i mógłbym powiedzieć, że nigdy mnie tu nie było. I to, i to dziś będzie prawdą.

Teraz przejeżdżam koło mojej szkoły. Długi, szary budynek jakich wiele z lat 70-tych. Podobny? Taki sam. Ale jak na niego patrzę, to już nie potrafię sobie przypomnieć co jest za frontowymi drzwiami, co bym tam zobaczył, gdybym teraz wszedł, gdzie musiałbym pójść, żeby trafić na wu-ef albo do stołówki. Nie znam rozkładu tego budynku, skąd zatem myśl, że kiedyś tam byłem.

Tak odległe wspomnienia trudno nawet przywołać, a co do dopiero o nich pisać, czyli rozdrabniać na kawałki, oglądać z bliska każdy szczegół i sytuację. Co z tego jest prawdą, a co zmyśleniem - tworem mojej zbyt wątłej wyobraźni? Tylko w owej wątłości nadzieja - w owym braku umiejętności zmyślania, a więc i w tym, że owe obrazy i sytuacje (w najdalszych wspomnieniach w ogóle brak słów i dźwięków - ta przeszłość jest niema) mają cokolwiek wspólnego z rzeczywistością, że się w ogóle zdarzyły. Gdyby moja wyobraźnia była mocna i wyrafinowana, gdybym potrafił cudownie zmyślać, nie wierzyłbym w cokolwiek, co wydaje mi się, że pamiętam z moich najdalszych wspomnień. Wtedy na pewno byłaby to bujda. Choć i tak, nawet w mojej ułomności, zmyśleniu/niezmyśleniu, zapamiętanego jest tak niewiele i jest to tak pokawałkowane... Nie wierzę rozmaitym wspomnieniom, rozmaitych ludzi, którzy zapełniają autobiografie całymi tomami detalicznych wspomnień swojego dzieciństwa - co było powiedziane w takiej, a takiej sytuacji, jak ubierała się kuzynka tego, a tamtego, no i jaka wtedy była pogoda. To niemożliwe. Pamięć ludzka tak nie działa. Czas tak nie działa. Człowiek nie pamięta i wtedy człowiek zmyśla. W dobrej wierze oczywiście.

To inne życia. Odległe.

Ale odkładam to teraz. Jeszcze nie czas wspominać życia. Jeszcze nie pora zmagać się ze szczegółami. Może nigdy nie będzie na to czasu. Może i lepiej.

--------------------------------------------------------
* - Skąd ty tu?
Aż mnie cofnęło o krok. Przecież on nie żyje. Skąd więc...
Siedzi pod drugą ścianą korytarza oparty nogami o pierwszą. Gapi się przed siebie.
- A nic. Pogadać. Trochę mi się nudzi. Przecież umieliśmy gadać. A przynajmniej chcieliśmy się uczyć.
- No tak, ale skąd...
- Cholera, nie chcesz wszystkiego wiedzieć. Mówię ci. Na pewno nie. - milknie na chwilę, poirytowany. - I tego też nie chcesz. Pogadamy i już. No oczywiście, jeśli chcesz. - Obejmuje dłońmi głowę. - Co za nonsens - szepce.
A mnie mrówki chodzą po grzbiecie.
- Jest trochę inaczej. No, niż myślałem, że będzie. Pamiętam wszystko z tamtego życia. Z twojego teraz też. - mówi.

poniedziałek

Żyję obok miasta

Jak pisać o mieście żyjąc obok niego, przemykając się bocznymi uliczkami.

Już od dawna nie mieszkam w mieście, to znaczy nie żyję miejskim życiem. Owszem, znajdując dom, w którym mieszkam, na mapie, mogę powiedzieć, że jednak to miasto, bez wątpliwości, ale to nieprawda. Żeby faktycznie być z miasta, trzeba je przemierzać dzień w dzień, patrząc na architekturę i ludzi zaganianych, spieszących donikąd. Stać w upale w korku, oglądać książkę na wystawie księgarni i parę butów w obuwniczym. Trzeba dać się doprowadzać miastu do furii, w popołudniomy korku i do ekstazy w ciepła lipcową noc. Trzeba w nim zostawiać swoje codzienne emocje.

Dla mnie natomiast miasto emocję odświętne, to atrakcja, cyrk kuglarzy. Gdy niekiedy jadę trawajem, pożeram oczami mijany krajobraz, jakbym go pierwszy raz w życiu właśnie zobaczył. Z ciekawścią, a nie niechęcią obserwuję ludzi i sytuacje. Tak nie zachowuje się mieszczuch. Tak robi ktoś z zewnątrz, ktoś obcy.

Ja już nie jestem ani z miasta, ani spoza miasta. Ja już nie jestem skądkolwiek.

niedziela

Skoczyłbym

Przystanąłem na moście. Most był wysoki. Daleko w dole leniwa, stara rzeka. Płynęły właśnie jakieś patyki. A może belki. Przeszedł mnie dreszcz. Patrzyłem daleko na oba brzegi i kominy po drugiej stronie. Jakaś fabryka, czy elektrownia. Wiatr chlastał po twarzy i szarpał nogawki.
Zawsze, ale to zawsze, najbardziej zimą, gdy woda zimna, lodowata, nieprzyjemna, nachodziła mnie tu uporczywa myśl. Żeby skoczyć. Po prostu. Nie żeby się zaraz topić, bo po co, ale ta lodowata woda na ciele, ubranie lepkie i ciągnące w dół, na dno. Lodowata ciemność. Podejść, przeskoczyć i skoczyć.
- Zawsze tak mam.
Przyjaciel stał obok.
- No wiem. Skoczyłbyś.
Chwilę milczę, myśląc.
- Przynajmniej zegarek bym wrzucił. Albo coś.
Opieram się plecami o kamienną barierę. Twardo. Patrze teraz na samochody.
- Dziwny jesteś.
- Tak. A ty?

wtorek

Kontempacja świata w Big Sur

Sobotnie popołudnie grzeje majowym słońcem. Albo majowe słońce grzeje owym popołudniem. Albo jakoś inaczej.

Rozanieleni siedzimy na balkonie, ja i mój syn - on obok w wózeczku. Śpi jak anioł. Ja czytam. Za dwóch. Zwykle czytam parę książek na raz. Za pobieżnie, za rzadko, zbyt wolno. Raz tę, raz tamtą biorę w półki, jak się zachce. "Dom nad Oniego" wziąłem po długiej przerwie, choć przedtem podobał mi się bardzo. No ale brak czasu...

To upojenie Wilka własną stylistyką, jakby świat stwarzał od nowa, opisując. To delektowanie się własną mocą pisarską. No i trochę tak jest, bo faktycznie Wilk stwarza zagubiony świat wydobywając go z niebytu, nazywając ponownie tę północno-rosyjską rzeczywistość już dawno zapomnianą przez ludzi i historię. Stwarza chyba nawet dla samych Rosjan, którzy w pijanym widzie nie chcą, nie potrzebują niczego pamiętać, niczego zapisywać. A niezapisane zapada w niebyt, w nic. Wilk więc zapisuje i tym samym stwarza na powrót, przywraca kulturze.

Wziąłem "Oniego" z półki i zaczytałem się. Na balkonie, w słońcu, w powolnej chwili kontemplacji, doświadczam wspaniałego momentu zaskoczenia i przypomnienia.

Znowu stoję na rozdrożach literackich i oglądam się za siebie, patrzę przed. W prawo. Patrzę w lewo. Czytam: "Życie dla Millera to kontemplacja świata. Świat można kontemplować, pisząc albo nie pisząc, popijając whisky, bawiąc się z dziećmi lub planując z sąsiadką podróż do Timbuktu, malując akwarele, pływając w oceanie, pieląc ogród, czytając, jedząc, kochając się lub grając w szachy." Pisze Wilk.
Pisze też, że czytając Millera jakby siebie czytał, że jakby jego własny styl i temat, że dom w Big Sur, że odosobnienie, że brak pieniędzy i że pieniądze nieważne, bo zarabianie na życie nie ma nic wspólnego z życiem, że "siedź na tyłku i patrz, jak się świat kręci".

Jak dotąd to dla mnie jeden z najbardziej ekscytujących momentów z "Domem nad Oniego". To że znajduję tam myśl podobną do własnej, że owa myśl prowadzi do innej równie bliskiej, to ekscytujące. Znalezienie u Obcego/Wilka własnej literackiej "tropy" to moment, gdy ową moją kontemplację świata zastępuje poruszenie. Chodzę po labiryncie/bibliotece, podążam za poplątaną nicią "pisma". Szukam kontekstu i umieszczam w nim siebie i siebie przeczytanego przede wszystkim.

W lekturze "Domu nad Oniego" ścieżka się rozdzieliła, powiodła dalej, w inną stronę. W głąb labiryntu.

A ja już pędzę do Big Sur, by tam poszukać ciągu dalszego. I dalszego. I dalszego. Bez końca. Pędzę, żeby w Obcym znaleźć siebie? Żeby znaleźć mój Big Sur, moją "tropę".

poniedziałek

Wrocław mniej wrogi

Uczę się tego miasta powoli. To trudne miejsce. Ciekawe, ale trudno je polubić. Z każdym rokiem patrzę na nie jednak z większą atencją, z wyrozumiałością dla cierpień przeżytych i burz przetrzymanych. To miasto z historią, temu trudno zaprzeczyć. Ale też to nie usprawiedliwia owej wspomnianej trudności.

To miasto obce. Moje pierwsze wrażenie ze spaceru z dworca, przez Kołłątaja, koło rynku, aż na Szewską było wrażeniem obcości, spotęgowanej być może jesienią, deszczowym, chłodnym porankiem i ludzie schowani w płaszczach i jesionkach przemykali pod brudnymi murami ogromnych brunatnych kościołów stojących tuż przy ulicy. Tramwaj skrzypiał zawzięcie, trzęsło niemiłosiernie, a motorniczy sterował tym wszystkim za pomocą jakiejś niesłychanej korby z gładkiego mosiądzu, którą przesuwał to w ową to w przeciwną stronę i tramwaj jechał lub się zatrzymywał.

Miasto nadal obce, ale teraz, po 16 (!) latach już mniej. No i nadal się uczę, bo wydaje mi się, że warto znaleźć tu swoje miejsce.

piątek

Krajobraz na horyzoncie

Teraz kiedy usiadł naprzeciwko dużego okna i patrzył daleko, zrozumiał. Siedział na starym krześle, niezbyt wygodnie. Nogi opierał na stołku przed sobą. Patrzył daleko. Spojrzał jeszcze raz na swoje brązowe kapcie, podniszczone, miejscami odłaziła skórka. Schylił się i pociągnął za odstający fragment skórki. Oderwał. Pogładził kapeć, jakby chciał go naprawić. Nie naprawił, bo jak niby mógłby.

Usiadł na powrót prosto i patrzył na krajobraz i rozumiał wszystko.
- Właśnie. Właśnie. - mruczał pod nosem.

Widział horyzont, rysujący się niewyraźnie w lekkim półmroku końca dnia. Widział go niezbyt wyraźnie, ale nie to było najważniejsze. Nie wyrazistość. Nie pewność. Niebo oddzielało się od porysowanego konturami dalekich drzew i zabudowań zarysu ziemi wystarczająco wyraźnie. Dość, żeby wiedzieć, że potrzeba mu tego widoku, że bez niego żyć nie można i nie trzeba. To jedna z rzeczy niezbędnych i nie do zastąpienia. Widzieć horyzont, daleki pejzaż. Widzieć świat, a nie tylko siebie w lustrze, w twarzy bliskich w obłości czajnika gotującego wodę na herbatę. To mało. Trzeba widzieć dalej. Najdalej jak się da.

Teraz na tym krześle i stołku to wiedział. Rozumiał.
- Jak pięknie - czuł się szczęśliwy i spełniony.

poniedziałek

Tajemnica Parku Południowego

Deszcz padał i padał. Uparcie i niezmiennie od dwóch dni. 
Tam, koło pomnika Szopena schodziło się po kilku stopniach i przyjemnej drewnianej platformie z desek, która mogła służyć za okazjonalną scenę do występów orkiestry dętej jakimś letnim, ciepłym przedpołudniem, na żwirowy placyk z ławkami, wysokimi klonami i parkowymi lampami. Dalej był już tylko staw i fontanny na środku. 
Pusto. 
Deszczowy dzień w kwietniu odstrasza ludzi od spacerowania. Cóż... Tylko jakiś starszy pan z laską. Nagle przejeżdża rowerzysta w czerwonej nieprzemakalnej kurtce. Chrzęszcząc kołami po żwirowej alejce znika. I nic więcej. 
Było zimno. 
Drobny deszcz nasila się. Kręgi na wodzie pojawiają się gęsto. 
Poszedłem w prawo ścieżką. Postanowiłem okrążyć staw z tej strony. 
Na wyspie na środku stawu roiło się od ptaków. Coraz nowa kaczka nadlatywała z parku i lądowała na wodzie z posuwistym chlupotem, a zaraz potem wydostawała się niezdarnie na brzeg po śliskiej trawie i właziła w krzaki pod koronę płaczącej wierzby, która zasłaniała swoją koroną pół wyspy. 
Nagle na wyspie jakiś tumult, ptaki się poderwały i rozpierzchły. Tylko wielka, ciężka czapla poderwała się niezgrabnie i poleciała na szczyt drzewa. Usiadła ciężko, na cienkiej gałęzi. Gałąź się ugięła niebezpiecznie. 
Pod drzewem przesunął się jakiś cień. 
Spojrzałem uważnie. 
Niemożliwe, żeby człowiek się tam dostał. 
- Przecież nie wpław - pomyślałem. -Nie ma żadnej łódki. 
Ale cień jakby był. Nie poruszył się. 
Deszcz coraz większy. 
Mocniej postawiłem kołnierz. Chciałem trochę zmoknąć. To przyjemne. Poza tym pusty park to niezwykła sytuacja. Szukam w życiu niezwykłości. W codziennych sytuacjach. 
- Chyba nie. Zdawało się, co? 
Ruszyłem dalej. Z tamtej strony jest bliżej do wyspy. Zobaczę więcej. Zagadka się rozjaśni. 
Za mną nadążą czerstwy staruszek z laską. W ciemnozielonym prochowcu, z parasolem. W tym wieku już się nie ma ochoty moknąć. Rozumiem to. Trochę nerwowym krokiem idzie za mną. Przyspieszam po swojemu. 
Lubię ten mój-nie mój park. Porządkują go, a ja coraz bardziej go lubię. Jest ładniej, a klimat pozostał. Może nawet jest lepiej. 
Kwiecień, mokre ławki, świeża trawa i liście na drzewach wyrastają dopiero. Nawet to zimno jakieś inne, nie nieprzyjemne. Wiosna.

Pogoda jest

- I cóż z tego, że pięknie i słońce, i ciepło jak na koniec września.

- Jestem przegrany - myślał KOT. - Przez swoje życiowe wybory. Przez kompromis. Nie wiem. Kompromis wydaje sie czymś strasznym i jedynym. Potem się go podejmuje, a potem...

Ukrył twarz w dłoniach. Dłonie miał chłodne. Poranek je oziębiał. To mu pomagało. I nie rozwiązywało żadnych problemów. Denerwowało KOTA nawet ta chwilowa ulga od dłoni. - Kurwa - szepnął w duchu. - Wolałbym już zimno...

niedziela

Parę osób, mały czas

Było sporo osób. Był i mały czas.
Wyobrażam sobie artystę, wybitnego, osobnego człowieka i nie mogę go sobie wyobrazić inaczej jak w jakimś jego osobistym pejzażu, w krajobrazie. Krajobraz zaś, jak to krajobraz, zawsze niezwykły, osobny właśnie, choćby i ciasny, ale jednak inny, że piękny to może za dużo, ale tajemniczy przynajmniej, jakiś. A tu co. A tu nic. Miasto odrapane, byle jakie, mieszkanie też, kran cieknie, okna zwyczajne, nawet jeśli zamalowane, kwiatki. Nic co byłoby osobne, co byłoby pejzażem. W tym Miron.

Dyskusyjny ideał mędrca

Mistrz, mędrzec, ikona nauczyciela - postać przed którą powinieneś i chcesz zniżyć czoło, za którą chcesz podążać, uczyć się, słuchać pokornie tego co zrobi i powie.
A jednak nie powinieneś, a raczej on nie powinien nic. Teraz ideał mędrca wydał mi się nie tylko nieistniejący, ale absurdalny i niemożliwy. Z biegiem życia pojmuję, że sokratejskie "Scio me nihil scire" (Wiem, że nic nie wiem) zawiera więcej treści, niż mogłoby się na pozór wydawać (jak zwykle u starożytnych). Bo nie chodzi Sokratesowi tylko o kwestie poznawcze, o Episteme, ale szerzej o nieprzekazywalność mądrości, o absurd wskazywania innym ścieżek i kreowania dróg życiowych. Bo cóżże ten mędrzec. Ano im bardziej jest rozsądny i mądry właśnie, tym pewniej wie, że nie ma żadnej wiedzy życiowej, którą możnaby się z uczniem podzielić. Znika gdzieś relacja Mistrz-Uczeń. Nie ma mistrza, nauczyciela wskazującego drogę. Nie ma drogi. Nie ma uniwersalnej drogi, o której można mówić z uczniami. Jest jego pojedyncza i niepowtarzalna droga, ale jej istotą jest nieprzekładalność na żadne inne istnienie. Skoro zatem mędrzec jest tak mądry, nie może mieć ucznia. A wtedy nie ma i mędrca. Bo cóżże to za mędrzec, skoro jego mądrości nikt nie pozna, bo to jego osobista mądrość, skoro tak naprawdę 'nic nie wie'.
Ot i dyskusyjny ideał.